1 Haziran 2026
SGK TIBBİ CİHAZ BEDELİ İADESİNDE GÜNCEL HUKUKİ DURUM: VENTİLATÖR CİHAZLARI VE SUT FİYAT FARKI DAVALAR
Özet: Bu makale, akciğer hastaları için hayati öneme sahip ventilatör cihazlarının temininde SGK tarafından uygulanan eksik ödemelerin hukuki zeminini, Yargıtay ve Danıştay’ın güncel içtihatları ışığında incelemektedir.
Anahtar Kelimeler: SGK tıbbi cihaz iadesi, ventilatör bedeli davası, SUT fiyat farkı, solunum cihazı rayiç bedel, sebepsiz zenginleşme, sağlık hakkı.
GİRİŞ
Sosyal güvenlik sistemi, bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini ekonomik engellere takılmadan sağlamakla yükümlüdür. Ancak günümüzde, özellikle ventilatör (solunum cihazı) gibi yüksek maliyetli tıbbi cihazların temininde, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenen Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) fiyatları ile piyasa rayiçleri arasında fahiş farklar bulunmaktadır. Bu durum, hasta yakınlarını hem tıbbi hem de ekonomik bir çıkmaza sürüklemektedir.
1. ANAYASAL ÇERÇEVE VE DEVLETİN FİNANSMAN YÜKÜMLÜLÜĞÜ
Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan “Sosyal Devlet” ilkesi ve 56. maddesinde düzenlenen “Sağlık Hizmetleri” hakkı, devletin vatandaşlarının yaşam hakkını koruma ödevini vurgular. 5510 sayılı Kanun, bu ödevi somutlaştırarak tıbbi cihazların finansmanını Kurumun görevleri arasına almıştır.
MADDE 63- Genel sağlık sigortalısının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlıklı kalmalarını; hastalanmaları halinde sağlıklarını kazanmalarını; … tıbben gerekli görülen sağlık hizmetlerinin karşılanmasını, … temin etmek amacıyla Kurumca finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri şunlardır: … f) … tıbbî araç ve gereç, kişi kullanımına mahsus tıbbî cihaz, tıbbî sarf, iyileştirici nitelikteki tıbbî sarf malzemelerinin sağlanması, takılması, garanti süresi sonrası bakımı, onarılması ve yenilenmesi hizmetleri.
2. “İADELİ CİHAZ” KAVRAMI VE SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME İLİŞKİSİ
Ventilatör cihazları, mülkiyeti SGK’ya ait olan ve kullanım sonrası iade edilen cihazlardır. Hasta yakını, Kurum stoklarında cihaz bulunmaması nedeniyle piyasadan yüksek bedelle cihaz satın aldığında ve bu cihazı kullanım sonrası SGK’ya iade ettiğinde, SGK bedelini tam ödemediği bir cihazın mülkiyetini kazanmış olur. Bu durum, Türk Borçlar Kanunu uyarınca “Sebepsiz Zenginleşme” teşkil eder.
MADDE 77- Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.
3. YARGITAY VE DANIŞTAY İÇTİHATLARINDA “RAYİÇ BEDEL” ESASI
Yüksek mahkemeler, SUT fiyatlarının bir “tavan fiyat” olarak hastanın aleyhine mutlak surette uygulanamayacağına karar vermiştir. Mahkemelere göre, hayati öneme sahip cihazlarda “fatura tarihindeki piyasa rayiç bedeli” esas alınmalıdır.
…fiyat tespitinin makul süre içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gerçekleştirilmemesi halinde ise; tedavinin yapıldığı yıl belirtilmek suretiyle… ihalelerde teklif edilen fiyat ortalaması esas alınarak rayiç fiyat belirlenmeli; fatura miktarını aşmayacak şekilde belirlenen rayiç bedelden, sigortalıdan alınacak katılım payı düşüldükten sonra, kalan kısmının tahsiline karar verilmesi gerekir.
Danıştay da benzer şekilde, idarenin fiyat belirleme yetkisinin hastayı ödeyemeyeceği ağır bir maddi yük altında bırakacak şekilde kullanılmasını hukuka aykırı bulmaktadır.
…fiyat belirleme yetkisinin hastanın sağlık hakkına erişim hakkını engelleyecek ve hastayı ödeyemeyeceği ağır bir maddi yük altında bırakacak şekilde kullanılmasının sağlıklı yaşam hakkına ve sosyal devlet ilkesine aykırı olacağı…
Eksik ödenen cihaz bedellerinin tahsili için izlenmesi gereken prosedür şu şekildedir:
- İdari Başvuru: SGK’ya yazılı bir dilekçe ile başvurularak bakiye bedelin iadesi talep edilmelidir.
- Dava Yolu: Başvurunun reddi halinde, sigortalının statüsüne göre İş Mahkemesi veya İdare Mahkemesi’nde dava açılmalıdır.
- İspat: Cihazın iade edildiğine dair tutanak ve satın alma faturası davanın temel delilleridir.
SONUÇ
Tıbbi cihaz bedellerinin iadesi, sosyal devlet ilkesinin bir gereğidir. SGK’nın SUT ile belirlediği limitler, piyasa gerçeklerinin ve tıbbi zorunlulukların önüne geçemez. Özellikle cihazın Kurum’a iade edildiği durumlarda, ödenmeyen her kuruş vatandaşın mülkiyet hakkının ihlalidir. Bu süreçte hak kaybına uğramamak adına uzman bir hukukçudan destek alınması tavsiye edilmektedir.